Ανάλυση του Ποιήματος “ΥΠΟΚΛΙΝΟΜΑΙ”

Το «Υποκλίνομαι» είναι ένα ποίημα που κινείται ανάμεσα στον ερωτικό θαυμασμό, την αισθητική λατρεία και την υπαρξιακή παραδοχή της απόστασης. Η επανάληψη της φράσης «Υποκλίνομαι» δεν λειτουργεί ως απλή φιλοφρόνηση, αλλά είναι μια τελετουργική πράξη αναγνώρισης ότι ο άλλος έχει κατακτήσει έναν κόσμο στον οποίο ο ποιητής δεν μπορεί πλέον να εισέλθει.

Πρώτη ενότητα: Η αποθέωση του προσώπου

Το ποίημα αρχίζει με μια σειρά εικόνων:

 «στον ρυθμό σου, στα χρώματα του δωματίου, … στις θεατρικές φιγούρες σου.»

Ο ποιητής δεν υποκλίνεται μόνο στην εξωτερική ομορφιά, αλλά σε ολόκληρο το σύμπαν του άλλου προσώπου. Από τον ρυθμό μέχρι τις ιδέες, από τη γεύση των φιλιών μέχρι τις ακρογιαλιές του ωκεανού του, όλα αποκτούν προσωπική σφραγίδα.

Η συνεχής επανάληψη του κτητικού «σου» δημιουργεί την αίσθηση ότι ο αγαπημένος άνθρωπος αποτελεί ένα αυτόνομο σύμπαν. Ο ποιητής δεν επιχειρεί να το οικειοποιηθεί, μα το αναγνωρίζει και το σέβεται.

Δεύτερη ενότητα: Η ψευδαίσθηση και η απόσταση

Εδώ εμφανίζεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εικόνες:

«Πίσω από μία ψυχεδελική βιτρίνα των νέων διαφημιστικών γραφείων της Madison», που παραπέμπει σχεδόν αναπόφευκτα στη Madison Avenue της Νέας Υόρκης, το ιστορικό κέντρο της διαφήμισης. Η εικόνα λειτουργεί συμβολικά, σαν  ένας κόσμος εικόνων, επιθυμιών και κατασκευασμένης πραγματικότητας. Ο άνθρωπος που αγαπά ο ποιητής μοιάζει να κατοικεί πίσω από αυτή τη βιτρίνα, μέσα σε έναν κόσμο αισθητικής και φαντασίας.

Ακολουθούν διαδοχικές ποιητικές μεταφορές, όπως, τα σύννεφα των σκέψεων, οι βουνοπλαγιές των ονείρων,

το ουράνιο τόξο που χάνει τα χρώματά του.

Το ουράνιο τόξο είναι ίσως η πιο συγκινητική εικόνα του ποιήματος. Δεν εξαφανίζεται απότομα αλλά  αργοπεθαίνει. Μαζί του ξεθωριάζει και η δυνατότητα της συνάντησης.

Οι τελευταίοι στίχοι της ενότητας,

«έρχομαι κοντύτερα και φεύγεις όλο και πιο μακριά», εκφράζουν ένα από τα πιο παλιά παράδοξα του έρωτα: όσο πλησιάζει κανείς ψυχικά, τόσο αντιλαμβάνεται πόσο ανεξερεύνητος παραμένει ο άλλος.

Τρίτη ενότητα: Η οριστική παραδοχή

Η τελευταία στροφή είναι η πιο ώριμη.

 «Πετάς στον κόσμο που δημιούργησες όταν ήσουν παιδί».

Η παιδική φαντασία παρουσιάζεται ως η αυθεντική πατρίδα του αγαπημένου προσώπου. Δεν πρόκειται για φυγή από την πραγματικότητα αλλά για διατήρηση της δημιουργικής αθωότητας.

Ο ποιητής αντίθετα ομολογεί:

 «μένω πίσω παρατηρητής της εξέλιξής σου». Δεν υπάρχει ζήλια ούτε θυμός. Υπάρχει αποδοχή.

Ακόμη πιο σκληρή είναι η φράση:

 «ανάρμοστος και ανίκανος να σ’ ακολουθήσω»

Η παραδοχή της αδυναμίας είναι απόλυτη.

Και το ποίημα κορυφώνεται στην εξαιρετική εικόνα,  «παραμένω στην πραγματικότητα συνειδητή σκιά του υπόγειου σιδηρόδρομου.»

Ο υπόγειος σιδηρόδρομος συμβολίζει τον κόσμο της καθημερινότητας, της ρουτίνας, της πραγματικότητας που κινείται κάτω από την επιφάνεια. Ο ποιητής δεν είναι καν ο επιβάτης, αλλά η σκιά αυτού του κόσμου. Δηλαδή μια ύπαρξη που έχει πλήρη επίγνωση των ορίων της.

Η λειτουργία της επανάληψης

Το «Υποκλίνομαι» επαναλαμβάνεται σαν επωδός.

Κάθε φορά όμως σημαίνει κάτι διαφορετικό. Στην αρχή είναι θαυμασμός, στη μέση γίνεται αναζήτηση και στο τέλος μετατρέπεται σε αποδοχή της απόστασης.

Έτσι η ίδια λέξη εξελίσσεται μαζί με το ποίημα.

Γλώσσα και ύφος

Ο Κώστας Ευκαρπίδης χρησιμοποιεί έναν χαρακτηριστικό συνδυασμό:

υπερρεαλιστικές εικόνες, αστικές αναφορές (Madison, υπόγειος σιδηρόδρομος), ερωτική λυρικότητα,

κινηματογραφικές μεταβάσεις.

Δεν ενδιαφέρεται να αφηγηθεί μια ιστορία, αλλά δημιουργεί ένα τοπίο συναισθημάτων, όπου η μία εικόνα γεννά την επόμενη.

Συνολική εκτίμηση

Το ποίημα δεν είναι ένας ύμνος στην ευτυχισμένη αγάπη. Είναι ένας ύμνος στην αποδοχή του ανυπέρβλητου άλλου. Ο ποιητής αναγνωρίζει ότι ο άνθρωπος που αγαπά έχει διατηρήσει τον παιδικό του κόσμο και συνεχίζει να πετά μέσα σε αυτόν, ενώ ο ίδιος έχει μείνει δεμένος στην πραγματικότητα.

Η τελευταία λέξη, με τις τρεις τελείες

 «Υποκλίνομαι…», δεν δηλώνει παραίτηση. Δηλώνει ότι η υπόκλιση δεν τελειώνει ποτέ. Είναι μια διαρκής στάση απέναντι στην ομορφιά, στη δημιουργικότητα και στο μυστήριο του άλλου ανθρώπου. Αυτό είναι που δίνει στο ποίημα τη βαθιά μελαγχολική, αλλά και αξιοπρεπή, δύναμή του.

Sevasti Boutos – Σεβαστή Μπούτου