“Μπονζάι με ποιητική πνοή” από τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου

για τον Νίκο Σκούφο

Μπονζάι με ποιητική πνοή

Νίκος Σκούφος

Ο Νίκος Σκούφος, γεννημένος το 1993, έχει μοιράσει τη συγγραφική του δραστηριότητα ανάμεσα σε ποίηση και σε πεζογραφία και το καινούριο βιβλίο του υπό τον τίτλο Αναχωρητής, από την Κάπα Εκδοτική, έρχεται να μοιράσει εκ νέου τα χαρτιά με πεζά ποιήματα, που μπορεί να διαβαστούν είτε ως διηγήματα μικρομυθοπλασίας είτε ως κείμενα μπονζάι.

Δεν προλαβαίνω, και δεν χρειάζεται, να αναφερθώ στη μακρά παράδοση του είδους στη νεότερη αγγλόφωνη και ισπανόφωνη λογοτεχνία. Μόνο να πω ότι ο Σκούφος θα μπει με τον Αναχωρητή σε μια κατεύθυνση η οποία δεν είναι άγνωστη και στην ελληνική λογοτεχνία. Τα πεζοτράγουδά του, για να θυμηθούμε τον Παλαμά, δεν επικεντρώνουν τόσο στη φόρμα και στη διακειμενικότητα, όπως το επιτάσσει ένας άγραφος κανόνας της μικρομυθοπλασίας, όσο σε μια διάχυτη υπαρξιακή αναρώτηση, αναρώτηση πρωτίστως ποιητικής πνοής.

Ας φανταστούμε έναν έρημο ταξιδιώτη πάνω σε μια σχεδία και μαζί του, σε απόσταση, έναν παρατηρητή. Εμείς παρακολουθούμε τις φωνές του επιβάτη της σχεδίας, του αναχωρητή, και εκείνου ο οποίος τον παρατηρεί. Τι γίνεται εδώ; Ο αναχωρητής προχωρεί στη διάπλευσή του, παραμένοντας απλό αντικείμενο παρατήρησης, ή ως παρατηρούμενος επηρεάζεται από τον παρατηρητή; Και μήπως εντέλει και ο παρατηρητής θα σαρωθεί από τις αντανακλάσεις του αναχωρητή; Μα, σαφώς, κανείς δεν είναι ανεξάρτητος από κανέναν και στην πραγματικότητα οι δύο φωνές ακούγονται εξαρχής με έναν τρόπο ελλιπούς συγχορδίας.

Δύο και, όχι τρεις, συγχορδιακοί τόνοι για το πότε και για το πώς φεύγουμε, για να μετακινηθούμε από έναν ορισμένο τόπο σε μια διαφορετική επικράτεια. Τι εγκαταλείπουμε και τι θα βρούμε στους δύο πόλους; Θα ανακαλύψουμε μήπως έστω υποκατάστατα για το κενό, για την περιχαράκωση και για την καθίζηση που μας απειλούν επί καθημερινής βάσεως; Κι αν στον πόλο της προσδοκίας συναντήσουμε τα ίδια; Κι αν η ύπαρξη έχει ξεμείνει από εναλλακτικές; Κι όλα έχουν μετασχηματιστεί σε ψευδαισθητικές διεξόδους;

Ουδείς περιμένει απάντηση, ουδείς προσβλέπει σε ουράνιες πτήσεις. Οι πεζές ιστορίες του Σκούφου επιδιώκουν να σώσουν μέσα στην ποιητική πυκνότητα της ελαχιστοποιημένης μορφής τους έναν κόσμο προοπτικών ο οποίος έχει πια αποδράσει από το προηγούμενο βιβλίο του. Δεν έχει σημασία, από τη στιγμή κατά την οποία τίποτε δεν αλλάζει στο συγκινησιακό αποτέλεσμα της τέχνης και της τεχνικής του.

Τι μπορεί να συνιστούν η αισιοδοξία και το σθένος; Η αισιοδοξία και το σθένος δεν συνιστούν για τον Σκούφο αμετακίνητα δεδομένα, δεν προδίδουν, και δεν ανταποκρίνονται σε, ένα προϋπάρχον καθεστώς της ποιητικής συνείδησης, η οποία καλείται κατ’ αυτόν τον τρόπο να ξεδιπλώσει την ευφορία της για τα πρόσωπα και για τον περίγυρό τους, αναζητώντας απλώς, ή κατασκευάζοντας αμέριμνη, τις κατάλληλες υποδοχές για τη μεταβίβασή της. Η ελευθερία βιώνεται και συλλαμβάνεται για τον ποιητή ως επιδιωκόμενος σκοπός και όχι σαν μια εκ των προτέρων παγιωμένη κατάσταση, η οποία το μόνο που χρειάζεται, και της απομένει, είναι να βάλει σε τάξη και να ιεραρχήσει τους αναβαθμούς της μέχρι την τελική της σύνθεση. Τα Βήματα εδώ (2023) αποτελούν την τρίτη ποιητική συλλογή του Νίκου Σκούφου ο οποίος δουλεύει εν προκειμένω με σύντομα ή με εκτενέστερα ποιήματα ενταγμένα σε ευρύτερες ενότητες. Κάθε κομμάτι, ωστόσο, που λειτουργεί ως κρίκος της αλυσίδας η οποία οδηγεί στην εκάστοτε ενότητα διατηρεί μια καίρια ανεξαρτησία. Ανεξαρτησία η οποία του προσδίδει και ξέχωρη ποιητική αυτοδυναμία:

Πρωταπριλιά, τώρα τρεις μήνες
πρωταπριλιά ό,τι συμβαίνει
για να περάσει αυτό το αστείο
να μαραθεί το δάκρυ
να ανθίσει προσευχή

Γίνεται, πιστεύω, τώρα φανερό για ποιον λόγο επαίνεσα πρωτύτερα τις επιδόσεις του Σκούφου στο ολιγόστιχο ποίημα, ιδίως όταν μετατρέπεται σε αυτόνομο στοιχείο μιας θεματικής ενότητας. Οι στίχοι που μόλις προηγήθηκαν αποκτούν ένα πολύσημο βάρος: το ψέμα μιας πρωταπριλιάς η οποία έχει διαρκέσει για μεγάλο διάστημα, μια πρωταπριλιά που ο ποιητικός ομιλητής αδημονεί να τελειώσει και η οποία θα απομακρυνθεί οριστικά από κοντά μας όταν μαζί της θα έχουν εξαφανιστεί τόσο το αίσθημα της εξαπάτησης για το κακό αστείο όσο και η πίκρα ή η θλίψη για την παρατεταμένη επίδρασή του.

Για να ανθίσει η προσευχή, και για να ανοίξει ο δρόμος προς ένα παρήγορο φρόνημα, απαιτούνται βάσανο, δοκιμασία και απαντοχή. Για να δρέψουμε τους καρπούς μιας σωτήριας προσευχής, οφείλουμε να επωμιστούμε την πληρωμή ενός σοβαρού κόστους. Για να αισιοδοξήσουμε, θα βαδίσουμε εκ των πραγμάτων νωρίτερα σε μια Via Dolorosa, θα δοκιμαστούμε στην Οδό του Μαρτυρίου. Κι όλα αυτά σε εξαιρετικά χαμηλούς, σε σχεδόν σβησμένους τόνους, δίχως οικτιρμούς και αυτολύπηση, δίχως την ελάχιστη ένταση.

ΑΝΑΧΩΡΗΤΗΣ | ΝΙΚΟΣ ΣΚΟΥΦΟΣ

Πώς φεύγει κανείς; Γιατί φεύγει κανείς; Πόσα κύματα χρειάζεται να περάσει κανείς για να φτάσει στο σπίτι του; Πώς μοιάζεις όταν έχεις χαθεί;
Ένας άνθρωπος πάνω σε μία αυτοσχέδια σχεδία. Ένας άλλος τον παρατηρεί. Ανάμεσά τους μία λευκή σημαία, μερικές πέτρες που αλλάζουν
χέρια με τον βυθό, και ερωτήματα που σημειώνονται στο νερό. Ο Αναχωρητής κινείται στα σύνορα πεζογραφίας και ποίησης. Μέσα από δύο φωνές, αυτήν που μιλάει ασταμάτητα και αυτήν που αρνείται να μιλήσει. Ξετυλίγεται ένα κείμενο περί φυγής, πατρίδας και κατανόησης. Πέμπτο βιβλίο του Νίκου Σκούφου μετά τις συλλογές Αντίστροφη Ενηλικίωση (Momentum, 2015), Άθροισμα Ημερών (Γκοβόστης, 2017), Εγκλεισμός (Κάπα Εκδοτική, 2021) και Βήματα Εδώ (Κάπα Εκδοτική, 2023).

ΑΠΟΚΤΗΣΤΕ ΤΟ